Yöntem Dil Başvurusu

Bu başvuru ne anlatır?

Bu belge Yöntem dilinin sözdizimini ve anlamını tanımlar: bir programın hangi sözcüklerden oluştuğunu, bu sözcüklerin hangi kurallarla bir araya geldiğini ve yazılan her yapının çalışırken ne yaptığını. Dili öğrenmek için yazılmamıştır; öğrenmek isterseniz Yöntem ile Programlamaya Giriş kitabından başlayabilirsiniz. Bu başvuruya, bir kuralın tam olarak ne dediğini görmek istediğinizde bakabilirsiniz.

Belge Yöntem 0.6.0 sürümünü anlatır. Dilbilgisinin tamamı depodaki yontem.gram dosyasındadır; buradaki kurallar o dosyadan alınmıştır.

Uygulamalar

Yöntem’in üç uygulaması vardır ve bu başvuru üçü için de geçerlidir:

İlk ikisi aynı programa aynı çıktıyı verir. Gömülü arka uç dilin tamamını değil, tipleri derleme sırasında belirlenebilen bölümünü kabul eder; farklar “Uygulama farkları” bölümündedir.

Gösterim

Sözdizimi kuralları şu gösterimle yazılmıştır:

• kural: a b — kural, art arda gelen a ve b’den oluşur.
• a | b — a ya da b; ilk uyan seçenek geçerlidir.
• [a] — a isteğe bağlıdır.
• a*, a+ — a sıfır ya da daha çok kez, bir ya da daha çok kez.
• ','.a+ — virgülle ayrılmış bir ya da daha çok a.
• 'başla' — sözcüğün kendisi (anahtar sözcük ya da işleç).
• AD, SAYI, METIN — sözcük türleri.

Örneklerde program çıktısı, kodun hemen ardındaki ayrı blokta gösterilir.

1. Sözcük yapısı

Bir Yöntem programı UTF-8 kodlu bir metin dosyasıdır; uzantısı .y’dir. Derleyici dosyayı önce sözcüklere ayırır.

Harf duyarsızlığı

Adlar ve anahtar sözcükler karşılaştırılırken büyük/küçük harf ayrımı yapılmaz ve Türkçe harfler ASCII karşılıklarına katlanır: ç→c, ğ→g, ı→i, ö→o, ş→s, ü→u. Bu yüzden Başla, BAŞLA ve basla aynı sözcüktür; Türkçe klavyesi olmayan biri de program yazabilir.

Bunun bir sonucu vardır: sayı ile sayi, ış ile is, x ile X aynı addır. Aynı kapsamda böyle iki ad bildirilirse derleyici hata verir. Hata iletilerinde ve çıktıda adlar sizin yazdığınız biçimiyle görünür.

Yorumlar

{ süslü ayraç içinde }
(* yıldızlı ayraç içinde *)
// satır sonuna kadar

Yorumlar birden çok satıra yayılabilir, iç içe yazılamaz. Dosyada {$katı} yorumu bulunuyorsa derleyici o dosyayı katı kipte denetler (bkz. “Katı kip”).

Adlar

AD: (harf | '_') (harf | rakam | '_')*

Harf, Unicode’daki herhangi bir harftir. Anahtar sözcükler ad olarak kullanılamaz.

Anahtar sözcükler

Aşağıdaki sözcükler ayrılmıştır:

program    birim     kullan    arayüz    uygulama   değişken
sabit      tip       prosedür  fonksiyon kurucu     başla
bitir      eğer      ise       değilse   iken       için
kadar      her       içinde    içindeki  tekrarla   dene
yakala     sonunda   fırlat    dön       çık        kır
devam      sınıf     kayıt     miras     kendi      doğru
yanlış     boş       ve        veya      yada       değil
mod        böl       dizi      azalarak  türünde

azalarak ve türünde eski sürümlerin yazımından kalmıştır; yalnızca yeni yazımı gösteren hata iletisi verebilmek için ayrılmıştır.

Bazı sözcükler yalnızca belirli bir yerde özel anlam taşır, başka yerlerde sıradan ad olarak kullanılabilir:

Sayılar

Alt çizgi yalnızca okunaklılık içindir. Noktadan sonra en az bir rakam gelmelidir; 2. bir ondalık sayı değildir.

Metinler

Yan yana yazılan parçalar tek metin olur: 'a'#10'b' üç karakterlik bir metindir. Bir metin satır sonunu aşamaz.

Ekler

Türkçede olduğu gibi sayılara, adlara ve ayraçlı ifadelere kesme işaretiyle ek getirilebilir. Dil iki eki tanır ve yalnızca sayan döngüde kullanır:

Kesme işareti bir sayıya, ada, ) ya da ] işaretine bitişikse ve ardından bu eklerden biri geliyorsa ek sayılır; diğer her durumda metin başlatır. Ses uyumu denetlenmez: 1'dan da kabul edilir.

İşleçler ve ayırıcılar

:=  +=  -=  *=  /=  **  <>  <=  >=  ..  |>  =>
+   -   *   /   @   =   <   >
(   )   [   ]   ,   ;   :   .

Satır sonları

Deyimler ve bildirimler satır sonuyla ayrılır; ; isteğe bağlıdır ve aynı satıra birden çok deyim yazmak için kullanılır: a := 1; b := 2. Satır sonu şu yerlerde de anlam taşır:

• Bir çağrının ( ve bir dizinin [ işareti, uygulandığı ifadeyle aynı satırda başlamalıdır.
• listesi, dizisi, sözlüğü ekleri tiple aynı satırda olmalıdır.
• dön deyiminin değeri dön ile aynı satırda başlamalıdır.

Bir ifade, ikili bir işleçten sonra alt satırda sürebilir.

2. Program yapısı

dosya:   birim | program
program: ['program' AD] kullan* bildirim* blok '.'
kullan:  'kullan' ','.AD+
blok:    'başla' deyimler 'bitir'

Bir dosya ya bir program ya da bir birimdir. Program başlığı isteğe bağlıdır; ardından kullanılan birimler, bildirimler ve başla … bitir. ile yazılan ana gövde gelir.

program Selam
kullan Matematik

sabit
  KEZ = 3
değişken
  i: tamsayı

prosedür Selamla(kime: metin = 'dünya')
başla
  yaz('Merhaba, ' + kime, 1)
bitir

başla
  1'den KEZ'e kadar her i için Selamla
  Selamla('Yöntem')
bitir.

Bildirim bölümleri

bildirim: 'sabit' (AD [':' tip] '=' ifade)*
        | 'değişken' (','.AD+ [':' tip] ['=' ifade])*
        | 'tip' (AD '=' tip_tanimi)*
        | altprogram

Bölümler istenen sırada ve istenen sayıda yazılabilir. Değişken bildiriminde tip ya da ilk değerden en az biri bulunmalıdır; = yerine := de yazılabilir.

Başlangıç değerleri: tamsayı için 0, ondalık için 0.0, metin için boş metin, mantıksal için yanlış, liste için [], sözlük için [:], kayıt tipleri için alanları başlangıç değerinde bir kayıt, sınıf tipleri ve herhangi için boş.

Sabite atama yapılamaz; denenirse program “Sabite atama yapılamaz” hatasıyla durur.

Kapsam

Bir ad, bildirildiği yerden itibaren o kapsamda ve içteki kapsamlarda görünür. Kapsamlar şunlardır: program (ya da birim), her alt program, her sınıf (alanlar ve metodlar, metod gövdelerinde doğrudan görünür). Bir blok içinde değişken ile bildirilen ad, içinde bulunduğu alt programın (ya da ana gövdenin) kapsamına girer.

İçteki bir bildirim dıştaki aynı adı gölgeler. Birimlerden gelen adlar da program içinde yeniden bildirilerek gölgelenebilir.

3. Tipler ve değerler

tip:        tip_tabani tip_eki*
tip_tabani: 'dizi' | [AD '.'] AD
tip_eki:    'listesi' | 'dizisi' | 'sözlüğü'

boş, “değer yok” anlamına gelen tek değerdir.

Bileşik tip adları

Eleman tipi başa, kap sona yazılır; ekler soldan sağa birikir:

dizisi ile listesi eş anlamlıdır. Köşeli ayraçla sınır yazımı (dizisi[1..12]) dilden kaldırılmıştır; sabit boyut programda verilir (bkz. “Boyutu sabit liste”).

Tip denetimi

Tipi bildirilmiş bir değişkene, parametreye ya da alana uymayan bir değer atandığında program çalışırken hata verir:

değişken n: tamsayı
n := 'metin'

Çalışma hatası: 'n' için tip uyuşmazlığı: tamsayı bekleniyordu, metin verildi

Tek örtük dönüşüm tamsayı → ondalık yönündedir: ondalık tipli bir değişkene 3 atanırsa değer 3.0 olur. Katı kipte aynı denetimler program çalışmadan önce yapılır ve eleman tipleri de denetlenir.

Tip adları aynı zamanda dönüştürücüdür: tamsayı('42'), ondalık('3,5'), metin(12), liste(x). Tür(x) değerin tip adını metin olarak verir.

Değer ve referans

Sayılar, metinler ve mantıksal değerler değiştirilemez. Kayıtlar değer olarak davranır: atandıklarında ve parametre olarak verildiklerinde kopyalanır. Listeler, sözlükler, tensörler ve sınıf nesneleri referansla paylaşılır: b := a yazdıktan sonra b üzerinden yapılan değişiklik a’da da görünür. Bağımsız bir kopya için Kopya(a) ya da liste(a) kullanılabilir.

Liste

Liste sıralı ve boyutu değişebilen bir elemanlar topluluğudur.

Silmenin dört yazımı aynı anlama gelir ve 2 numaralı elemanı (L[2]) siler; Sil çıkardığı elemanı döndürür. Sınır dışındaki bir numaraya erişmek hata verir.

Boyutu sabit liste

değişken aylar: metin listesi
başla
  aylar.Uzunluk(12, 1)
  aylar[1] := 'Ocak'

L.Uzunluk(n) listeyi n elemanlı yapar ve boyutunu sabitler; numaralar 0’dan başlar. L.Uzunluk(n, ilk) numaralamayı ilk’ten başlatır. Yeni elemanlar eleman tipinin başlangıç değeriyle dolar (eleman tipi bilinmiyorsa boş); listede önceden eleman varsa baştan itibaren korunur.

Boyutu sabit listede:

• geçerli numaralar L.Alt ile L.Üst arasındadır; dışına çıkmak hata verir, sondan sayma yoktur;
• Ekle ve Sil hata verir;
• okuyan liste metodları (İçerir, Sırala, Toplam gibi) aynen çalışır;
• boyut yalnızca yeni bir Uzunluk çağrısıyla değişir; liste(L) serbest bir kopya verir.

Uzunluk çağrısı değişkene yeni bir liste atar; aynı listeyi gösteren başka değişkenler eski listeyi göstermeyi sürdürür.

Sözlük

Sözlük anahtarları değerlere eşler. Sabit yazımı ['a': 1, 'b': 2], boş sözlük [:] biçimindedir. S['a'] okur, S['a'] := 3 yazar ya da ekler; olmayan bir anahtarı okumak hata verir. x içinde S anahtar üyeliğini sınar, Sil(S, anahtar) anahtarı kaldırır. Anahtarlar ekleme sırasını korur.

Metin

Metin karakterleri 1’den numaralanır: s[1] ilk karakterdir. Uzunluk(s) karakter sayısını verir. + iki metni birleştirir; işlenenlerden biri metinse diğeri metne çevrilir: 'x = ' + 5.

4. İfadeler

İşleçler öncelik sırasına göre, en az bağlayandan en çok bağlayana doğru:

ifade:   veya ('|>' veya)*
veya:    ve (('veya' | 'yada') ve)*
ve:      degil ('ve' degil)*
degil:   'değil' degil | iliski
iliski:  toplama [('=' | '<>' | '<' | '>' | '<=' | '>=' | 'içinde') toplama]
toplama: carpma (('+' | '-') carpma)*
carpma:  tekli (('*' | '/' | '@' | 'böl' | 'mod') tekli)*
tekli:   ('-' | '+') tekli | '@' sonek | sonek ['**' tekli]
sonek:   birincil ('(' [','.arguman+] ')' | '[' ','.ifade+ ']' | '.' AD)*

Aritmetik

Tekli eksi üsten sonra uygulanır: -2 ** 2 değeri -4’tür. İki tamsayının +, -, *, böl, mod ve ** sonucu tamsayıdır; işlenenlerden biri ondalıksa sonuç ondalıktır. Sıfıra bölmek “Sıfıra bölme” hatası verir.

Karşılaştırma

=, <>, <, >, <=, >= mantıksal sonuç verir. Sayılar değerleriyle karşılaştırılır (1 = 1.0 doğrudur), metinler sözlük sırasıyla. Listeler ve sözlükler yalnızca eşitlik bakımından (=, <>) karşılaştırılabilir; eşitlik eleman eleman sınanır. İlişki işleçleri zincirlenmez: 1 < x < 5 sözdizimi hatasıdır; 1 < x ve x < 5 yazılır.

x içinde K, x değeri K listesinin elemanı, K sözlüğünün anahtarı ya da K metninin bir parçası olduğunda doğrudur.

Mantık

ve, veya kısa devrelidir: sonuç sol işlenenle belli oluyorsa sağ işlenen hesaplanmaz. yada iki işlenenden yalnızca biri doğru olduğunda doğrudur. değil değeri tersine çevirir.

Mantık işleçleri karşılaştırmalardan sonra bağlar; bu yüzden a > 1 ve b < 2 ayraç gerektirmez. İşlenenler tamsayıysa aynı işleçler bit işlemi yapar: 6 ve 3 değeri 2, 6 veya 3 değeri 7, 6 yada 3 değeri 5’tir.

Boru

x |> f ifadesi f(x) ile, x |> f(y) ifadesi f(x, y) ile aynıdır: soldaki değer sağdaki çağrının ilk argümanı olur. Zincirleme soldan sağa okunur:

yaz([3, 1, 2] |> Sırala |> Ters, 1)

[3, 2, 1]

Birincil ifadeler

birincil: SAYI | METIN | AD | 'doğru' | 'yanlış' | 'boş' | 'kendi'
        | 'eğer' ifade 'ise' ifade 'değilse' ifade
        | 'miras' [AD]
        | adsiz_altprogram
        | '(' ifade ')'
        | koleksiyon

Koşullu ifade. eğer k ise a değilse b, k doğruysa a’nın, değilse b’nin değerini verir; yalnızca seçilen dal hesaplanır.

Koleksiyon sabitleri.

Son elemandan sonra virgül bırakılabilir.

Çağrı. f(a, b) alt programı çağırır. Parametresi olmayan bir alt program ayraçsız da çağrılabilir: Selamla ile Selamla() aynıdır. Deyim olarak tek başına yazılan bir alt program adı ise parametreleri olsa da çağrıdır; eksik argümanlar varsayılan değerlerini alır. Bir alt programı çağırmadan değer olarak almak için başına @ yazılır: @Selamla.

Dizin. L[i] liste, sözlük, metin ve tensörlere uygulanır. Çok boyutlu erişim M[i, j] ya da M[i][j] biçiminde yazılır.

Üye erişimi. n.ad bir nesnenin alanına, metoduna ya da bir birimin dışa aktardığı ada erişir.

Biçimli argüman. Bir çağrının argümanı değer:genişlik ya da değer:genişlik:basamak biçiminde yazılabilir; değer metne çevrilip sağa yaslanır. yaz(3.14159:8:2, 1) çıktısı 3.14 olur.

Adsız alt programlar

adsiz_altprogram:
    ('fonksiyon' | 'prosedür') [parametreler] [':' tip] '=>' ifade
  | ('fonksiyon' | 'prosedür') [parametreler] [':' tip] bildirim* blok

kare := fonksiyon(x) => x * x
artır := fonksiyon(x: tamsayı): tamsayı
başla
  dön x + 1
bitir

Adsız alt programlar tanımlandıkları kapsamdaki değişkenleri yakalar ve onlar üzerinde çalışmayı, tanımlandıkları alt program döndükten sonra da sürdürür.

5. Deyimler

deyimler: (deyim (';' | satır sonu))*
govde:    deyim | boş

Döngü ve koşul yapılarının gövdesi tek bir deyimdir. Birden çok deyim çalıştırmak için gövde başla … bitir arasına alınır. tekrarla … olana dek, değerine göre … bitir ve dene … bitir kendi sınırlarını taşır.

Atama

atama: hedef (':=' | '+=' | '-=' | '*=' | '/=') ifade

Hedef bir değişken, alan (n.x) ya da dizin (L[i]) olabilir. a += b, a := a + b ile aynıdır. Atama bir ifade değildir; karşılaştırma =, atama := ile yazılır.

Çağrı deyimi

Tek başına yazılan bir çağrı, ad ya da üye erişimi alt programı çağırır ve varsa sonucunu atar: Selamla, yaz('a', 1), liste.Temizle.

Blok içi değişken

değişken toplam := 0

Deyimlerin arasında yazılan değişken bildirimi, içinde bulunduğu alt programın kapsamında yeni bir değişken tanımlar.

Koşul

eger_deyimi: 'eğer' ifade 'ise' govde ['değilse' govde]

Koşul mantıksal olmalıdır. değilse en yakın eğer’e bağlanır.

eğer x > 0 ise yaz('pozitif', 1)
değilse eğer x < 0 ise yaz('negatif', 1)
değilse yaz('sıfır', 1)

Çok seçenekli karar

degerine_gore: ifade 'değerine' 'göre' kol* ['değilse' [':'] deyimler] 'bitir'
kol:           ','.etiket+ ':' govde
etiket:        ifade ['..' ifade]

İfade bir kez hesaplanır ve kollar yukarıdan aşağıya denenir; uyan ilk kolun gövdesi çalışır, diğerleri atlanır. Etiket tek bir değer ya da alt..üst aralığı olabilir. Hiçbir kol uymazsa değilse bölümü çalışır.

puan değerine göre
  90..100: harf := 'A'
  80..89:  harf := 'B'
  0, 1, 2: harf := 'X'
  değilse harf := 'F'
bitir

Sayan döngü

sayan_dongu:
    ifade AYRILMA ifade YONELME 'kadar' 'her' AD 'için' govde
  | ifade AYRILMA ifade YONELME 'adımda' ifade ('artan' | 'azalan')
    'her' AD 'için' govde

Kurallar:

• Başlangıç, bitiş ve adım döngüye girilirken bir kez hesaplanır ve tamsayı olmalıdır.
• kadar birer birer sayar. İki sınır da tamsayı sabiti olarak yazılmışsa ve ilki büyükse sayaç azalır; bu karar derleme sırasında verilir.
• Sınırlardan biri değişken ya da hesaplanan bir ifadeyse kadar yalnızca ileriye sayar; başlangıç bitişten büyükse gövde hiç çalışmaz. Böylece boş bir listede 0'dan Uzunluk(L) - 1'e kadar güvenle yazılabilir.
• adımda ile verilen adım pozitif bir tamsayı olmalıdır; yönü artan ya da azalan belirler. Yön sınırlarla uyuşmuyorsa gövde hiç çalışmaz.
• Sayaç bildirilmemişse döngü onu tanımlar. Döngü bittikten sonra sayacın değeri son turdaki değeridir.

Koleksiyon döngüsü

her_dongusu: ifade 'içindeki' 'her' AD [',' AD] 'için' govde

Liste, sözlük, metin ve aralık üzerinde dolaşır. Tek adla listede elemanlar, sözlükte anahtarlar, metinde karakterler gelir. İki adla listede numara, eleman, sözlükte anahtar, değer çiftleri gelir.

adlar içindeki her ad için yaz(ad, 1)
yaşlar içindeki her ad, yaş için yaz(ad + ': ' + yaş, 1)

Koşullu döngüler

iken_dongusu:    ifade 'iken' govde
tekrarla_deyimi: 'tekrarla' deyimler ifade 'olana' 'dek'
kez_dongusu:     ifade 'kez' 'tekrarla' govde

koşul iken gövde, koşul doğru olduğu sürece gövdeyi çalıştırır; koşul her turdan önce sınanır. tekrarla … koşul olana dek gövdeyi en az bir kez çalıştırır ve koşul doğru olunca durur. n kez tekrarla gövde gövdeyi n kez çalıştırır.

Döngü denetimi

kır en içteki döngüden çıkar. devam en içteki döngünün sıradaki turuna geçer.

Eleman silme cümlesi

eleman_silme: ifade ('listesindeki' | 'dizisindeki') konum '.' 'elemanı' 'Sil'

L listesindeki 2. elemanı Sil, Sil(L, 2) ile aynıdır. Konum bir sayı, bir ad ya da ayraç içinde bir ifade olabilir: L listesindeki (i + 1). elemanı Sil.

Dönüş

dön ifade fonksiyonun sonucunu belirler ve fonksiyondan çıkar. dön tek başına ya da çık deyimi, sonucu değiştirmeden alt programdan çıkar. Ana gövdede çık programı bitirir.

6. Alt programlar

altprogram: ('prosedür' | 'fonksiyon' | 'kurucu') [AD '.'] AD
            [parametreler] [':' tip] direktif*
            bildirim* blok

parametreler:    '(' [parametre_grubu ((';' | ',') parametre_grubu)*] ')'
parametre_grubu: ['değişken' | 'sabit'] ','.AD+ [':' tip] ['=' ifade]

prosedür değer döndürmez, fonksiyon döndürür. Alt programların kendi sabit, değişken, tip bölümleri ve iç içe alt programları olabilir.

Sonuç

Bir fonksiyonun sonucu iki yoldan verilir: dön ifade ile ya da sonuç adlı örtük değişkene atayarak. sonuç, dönüş tipinin başlangıç değeriyle başlar; fonksiyon dön yazılmadan biterse sonuç’un değeri döner.

fonksiyon Topla(a, b: tamsayı): tamsayı
başla
  sonuç := a + b
bitir

Parametreler

Tipi yazılmayan parametre her tipte değer alır. Parametre grupları ; ya da , ile ayrılır. değişken parametreye yalnızca bir değişken, alan ya da dizin verilebilir. Eksik ya da fazla argüman hata verir.

Direktifler

Başlığın ardından yazılabilir: sanal, ezer, soyut, ileri, aşırı, statik. ileri, gövdesi daha sonra yazılacak bir alt programı önceden bildirir. soyut, gövdesi olmayan bir metodu bildirir; çağrılırsa hata verir. Diğerleri ayrıştırılır ama davranışı değiştirmez: bütün metodlar zaten sanaldır.

Özyineleme ve iç içe alt programlar

Alt programlar kendilerini çağırabilir. İçteki bir alt program, dıştakinin değişkenlerini görür ve değiştirebilir.

7. Sınıflar ve kayıtlar

sinif: 'sınıf' ['(' AD ')'] uye* 'bitir'
kayit: 'kayıt' alan* 'bitir'
uye:   gorunurluk | alan | metod
alan:  ','.AD+ [':' tip] ['=' ifade]

tip
  Hayvan = sınıf
    ad: metin
    kurucu Oluştur(a: metin)
    fonksiyon Ses: metin; sanal
    fonksiyon Tanıt: metin
  bitir

  Kedi = sınıf(Hayvan)
    fonksiyon Ses: metin; ezer
  bitir

kurucu Hayvan.Oluştur(a: metin)
başla
  ad := a
bitir

fonksiyon Hayvan.Ses: metin
başla
  dön '...'
bitir

fonksiyon Hayvan.Tanıt: metin
başla
  dön ad + ': ' + Ses
bitir

fonksiyon Kedi.Ses: metin
başla
  dön 'Miyav'
bitir

Metodlar

Bir metodun gövdesi sınıfın içinde ya da dışında yazılabilir. Sınıf içinde başlığın ardından başla (ya da yerel değişken/sabit bölümü) geliyorsa gövde oradadır; gelmiyorsa gövde sınıfın dışında Sınıf.Metod adıyla yazılır.

Metod gövdesinde nesnenin alanlarına ve metodlarına adlarıyla doğrudan ya da kendi.ad biçiminde erişilir. Bütün metodlar dinamik bağlanır: çağrılan metod, değişkenin bildirilen tipine göre değil, nesnenin gerçek sınıfına göre seçilir.

Nesne oluşturma

Alanlar önce bildirimdeki ilk değerlerini (sayaç: tamsayı = 0) ya da tiplerinin başlangıç değerini alır, sonra kurucu çalışır.

Kalıtım

Bir sınıfın en çok bir ebeveyni olabilir: sınıf(Ebeveyn). Alt sınıf ebeveynin alanlarını ve metodlarını devralır, aynı adla yeniden tanımladığı metod ebeveyninkinin yerini alır.

Ebeveynin metodu miras ile çağrılır: miras Oluştur(a) adı verilen metodu, tek başına miras ise içinde bulunulan metodun ebeveyndeki karşılığını aynı argümanlarla çağırır. ÖrneğiMi(nesne, Sınıf) nesnenin o sınıftan ya da alt sınıflarından olup olmadığını söyler.

Görünürlük

özel, genel, korumalı ve yayınlanmış sözcükleri sınıf içinde bölüm başlığı olarak yazılabilir. Bu sözcükler belgeleme amaçlıdır: derleyici erişimi kısıtlamaz.

Özel adlı metodlar

Kayıtlar

Kayıt, metodu olmayan ve değer olarak davranan bir sınıftır: atandığında ve parametre olarak verildiğinde kopyalanır. Kayıt tipli bir değişken bildirildiğinde alanları başlangıç değerinde hazır gelir; sınıf tipli bir değişken ise bir nesne atanana kadar boştur.

8. Hatalar

dene_deyimi: 'dene' deyimler
             ['yakala' ['(' AD ')'] deyimler]
             ['sonunda' deyimler]
             'bitir'

dene bölümündeki deyimler çalışırken bir hata oluşursa denetim yakala bölümüne geçer; ayraç içindeki ad hata nesnesine bağlanır. sonunda bölümü, hata olsa da olmasa da, dene deyiminden çıkılırken çalışır. Yakalanmayan hata dıştaki dene deyimine, o da yoksa programın sonuna kadar yayılır; program “Çalışma hatası” iletisi ve 1 çıkış koduyla biter.

dene
  fırlat Hata('Geçersiz giriş', 'DoğrulamaHatası')
yakala (h)
  yaz(h.mesaj + ' / ' + h.tür, 1)
sonunda
  yaz('bitti', 1)
bitir

Geçersiz giriş / DoğrulamaHatası
bitti

fırlat ifade bir hata başlatır. Hata(mesaj) ya da Hata(mesaj, tür) bir hata nesnesi oluşturur; nesnenin mesaj ve tür alanları vardır. Kendi sınıflarınızın nesneleri de fırlatılabilir. Çalışma zamanı hataları (sıfıra bölme, sınır aşımı, tip uyuşmazlığı, tanımsız ad) aynı yolla yakalanır; türleri Hata’dır. İddia(koşul, mesaj) koşul yanlışsa hata fırlatır.

Sözdizimi hataları program çalışmadan önce bildirilir ve yakalanamaz.

9. Birimler

birim: 'birim' AD kullan*
       ['arayüz' kullan* arayuz_bildirimi* 'uygulama' kullan*]
       bildirim*
       ['başla' deyimler]
       'bitir' '.'

birim Geometri

arayüz
  sabit UZUNLUK_BİRİMİ: metin = 'cm'
  fonksiyon DaireAlanı(r: ondalık): ondalık

uygulama
  kullan Matematik

  fonksiyon DaireAlanı(r: ondalık): ondalık
  başla
    dön pi * r * r
  bitir

bitir.

arayüz bölümü birimin dışa açtığı adları bildirir; alt programlar burada yalnızca başlık olarak yazılır, gövdeleri uygulama bölümündedir. uygulama bölümünde bildirilip arayüz’de yer almayan adlar birimin dışından görünmez. arayüz bölümü yoksa birimdeki bütün adlar dışa açılır. İsteğe bağlı başla bölümü, birim ilk kez yüklendiğinde bir kez çalışır.

kullan Geometri birimi yükler. Dışa açılan adlar doğrudan (DaireAlanı(2)) ya da nitelikli (Geometri.DaireAlanı(2)) kullanılabilir. Bir birim, kaç yerden kullanılırsa kullanılsın, yalnızca bir kez yüklenir.

Birim dosyaları şu sırayla aranır: programın klasörü, onun kutuphane/ alt klasörü, Yöntem’in kendi kutuphane/ klasörü ve YONTEM_YOL ortam değişkenindeki klasörler; yontem paket ile kurulan paketler projenin paketler/ klasöründen bulunur. Yerleşik birimler (Matematik, Sistem, YZ, Kuantum, Meşale, Pencere, Ağ ve diğerleri) dosya aranmadan bulunur.

10. Giriş ve çıkış

Dilde ayrı bir “satır sonu” komutu yoktur; yaz ve oku komutlarının ikinci parametresi kaç satır ilerleneceğini belirtir.

oku okuduğu bilgiyi değişkenin tipine çevirir. Değerler metne şöyle çevrilir: tamsayılar olduğu gibi, ondalıklar en az bir basamakla (3.0), mantıksal değerler doğru/yanlış, boş değeri boş, listeler [1, 2], sözlükler ['a': 1], nesneler MetneÇevir metoduyla.

11. Katı kip

Dosyada {$katı} yönergesi varsa (ya da yontem.json içinde "kati": true yazıyorsa, ya da derleyici --kati seçeneğiyle çalıştırılmışsa) derleyici tipleri program çalışmadan önce denetler ve bulduğu bütün tip hatalarını bir arada listeler.

Katı kipte:

• her değişken, parametre ve fonksiyon sonucu tipiyle bildirilmelidir;
• atamalar, argümanlar, dönüş değerleri ve işleçlerin işlenenleri tiplerine göre denetlenir;
• tamsayı listesi gibi eleman tipi bildirilmiş koleksiyonlara uymayan eleman konamaz;
• sınıf ve kayıt tiplerinde olmayan bir alana ya da metoda erişilemez;
• tanımsız adlar derleme sırasında bildirilir.

herhangi tipli değerler ve eleman tipi yazılmamış liste denetim dışında kalır ve çalışırken denetlenir. Yönerge yalnızca bulunduğu dosyayı etkiler: katı bir program katı olmayan bir birimi kullanabilir. Katı kip JavaScript derleyicisindedir; Python yorumlayıcısı yönergeyi yorum olarak görür ve programı aynı sonuçla çalıştırır.

12. Uygulama farkları

Gömülü arka uç, tipleri derleme sırasında belirlenemeyen programları açıklayıcı bir hatayla reddeder.

Ek A — Dilbilgisinin tamamı

Aşağıdaki kurallar depodaki yontem.gram dosyasının açıklamaları çıkarılmış özetidir. Sözcük tanımları ve ayrıntılı açıklamalar için o dosyaya bakabilirsiniz.

dosya:    birim | program
program:  ['program' AD ayirici] kullan* bildirim* blok ('.' | SON)
birim:    'birim' AD ayirici kullan*
          ['arayüz' kullan* arayuz_bildirimi* 'uygulama' kullan*]
          bildirim* ['başla' deyimler] 'bitir' ['.']
kullan:   'kullan' ','.AD+ ayirici
ayirici:  ';' | satır sonu | SON

bildirim: sabit_bolumu | degisken_bolumu | tip_bolumu | altprogram
arayuz_bildirimi:
          sabit_bolumu | degisken_bolumu | tip_bolumu | altprogram_basligi
sabit_bolumu:    'sabit' (AD [':' tip] ('=' | ':=') ifade ayirici)*
degisken_bolumu: 'değişken' (degisken_grubu ayirici)*
degisken_grubu:  ','.AD+ ':' tip [('=' | ':=') ifade]
               | ','.AD+ ('=' | ':=') ifade
tip_bolumu:      'tip' (AD '=' tip_tanimi ayirici)*
tip_tanimi:      sinif | kayit | tip

tip:        tip_tabani tip_eki*
tip_tabani: 'dizi' | [AD '.'] AD
tip_eki:    'dizisi' | 'listesi' | 'sözlüğü'

sinif:       'sınıf' ['(' AD ')'] sinif_uyesi* 'bitir'
kayit:       'kayıt' kayit_uyesi* 'bitir'
sinif_uyesi: gorunurluk | 'değişken' | metod | degisken_grubu ayirici
kayit_uyesi: gorunurluk | 'değişken' | degisken_grubu ayirici
gorunurluk:  'özel' | 'genel' | 'korumalı' | 'yayınlanmış'
metod:       altprogram_basligi [bildirim* blok ayirici]

altprogram:  altprogram_basligi [bildirim* blok ayirici]
altprogram_basligi:
             ('prosedür' | 'fonksiyon' | 'kurucu') [AD '.'] AD
             [parametreler] [':' tip] ayirici (direktif ayirici)*
direktif:    'sanal' | 'ezer' | 'soyut' | 'ileri' | 'aşırı' | 'statik'
parametreler:
             '(' [parametre_grubu ((';' | ',') parametre_grubu)*] ')'
parametre_grubu:
             ['değişken' | 'sabit'] ','.AD+ [':' tip] [('=' | ':=') ifade]

blok:     'başla' deyimler 'bitir'
deyimler: (deyim ayirici)*
govde:    deyim | boş
deyim:    blok
        | 'eğer' ifade 'ise' govde [[';'] 'değilse' govde]
        | 'tekrarla' deyimler ifade 'olana' 'dek'
        | 'dene' deyimler ['yakala' ['(' AD ')'] deyimler]
          ['sonunda' deyimler] 'bitir'
        | 'fırlat' ifade
        | 'dön' [ifade]
        | 'çık' | 'kır' | 'devam'
        | 'değişken' degisken_grubu
        | ifade AYRILMA ifade YONELME 'kadar' 'her' AD 'için' govde
        | ifade AYRILMA ifade YONELME 'adımda' ifade
          ('artan' | 'azalan') 'her' AD 'için' govde
        | ifade 'içindeki' 'her' AD [',' AD] 'için' govde
        | ifade ('listesindeki' | 'dizisindeki') sonek
          '.' ('elemanı' | 'elemanını') 'Sil'
        | ifade 'iken' govde
        | ifade 'kez' 'tekrarla' govde
        | ifade 'değerine' 'göre' kol*
          ['değilse' [':'] deyimler] 'bitir'
        | sonek (':=' | '+=' | '-=' | '*=' | '/=') ifade
        | ifade
kol:      ','.etiket+ ':' govde ayirici
etiket:   ifade ['..' ifade]

ifade:    veya ('|>' veya)*
veya:     ve (('veya' | 'yada') ve)*
ve:       degil ('ve' degil)*
degil:    'değil' degil | iliski
iliski:   toplama [('=' | '<>' | '<' | '>' | '<=' | '>=' | 'içinde')
          toplama]
toplama:  carpma (('+' | '-') carpma)*
carpma:   tekli (('*' | '/' | '@' | 'böl' | 'mod') tekli)*
tekli:    ('-' | '+') tekli | '@' sonek | sonek ['**' tekli]
sonek:    birincil sonek_eki*
sonek_eki:
          '(' [','.arguman+] ')' | '[' ','.ifade+ ']' | '.' (AD | AS)
arguman:  ifade [':' ifade [':' ifade]]
birincil: SAYI | METIN | AD | 'doğru' | 'yanlış' | 'boş' | 'kendi'
        | 'eğer' ifade 'ise' ifade 'değilse' ifade
        | 'miras' [AD]
        | ('fonksiyon' | 'prosedür') [parametreler] [':' tip]
          ('=>' ifade | bildirim* blok)
        | '(' ifade ')'
        | '[' ']' | '[' ':' ']'
        | '[' ifade '..' ifade ']'
        | '[' ifade ':' ifade (',' ifade ':' ifade)* [','] ']'
        | '[' ','.ifade+ [','] ']'

Ek B — Yerleşik işlevler

Her programda, birim kullanmadan erişilebilen işlevler:

Birimlerin sunduğu işlevler Yöntem Birimler ve Araçlar Kılavuzu’nda ve README dosyasında anlatılır.